„Moja pasja to dawać innym chwilę radości poprzez sztukę” – mówiła Niki de Saint Phalle. Przed pokazem filmu NIKI (środa, 24.09.25) przybliżamy wam biografię jednej z najciekawszych współczesnych artystek, bohaterki filmu Céline Sallette.
Malarstwo, rzeźba, film – była samoukiem, a zarazem jedną z najbardziej niezwykłych artystek XX wieku. Urodziła się we Francji, dorastała w Nowym Jorku, gdzie pracowała jako modelka. Po powrocie do Europy w latach 50. XX wieku stała się jedną z najoryginalniejszych twórczyń swojej epoki. Jej sztuka jest hymnem na cześć natury, życia i radości.
więcej o filmie NIKI: tutaj
Jej rysunki to feeria kolorów i ornamentów. Stale szukała nowych sposobów ekspresji, jak w słynnych „Tirs” („strzelankach”) – w płytach gipsowych ukrywała woreczki z farbą lub pomidorami, a potem strzelała do nich z karabinka. Wybuch koloru tworzył dzieła jedyne w swoim rodzaju, niepowtarzalne.
W 1960 roku dołączyła do ruchu Nowych Realistów, obok Yves’a Kleina i Jeana Tinguely – rzeźbiarza, z którym związała swoje życie. Wspólnie używali przedmiotów codziennych – gazet, afiszy, rupieci – by zamieniać je w sztukę.
Największą sławę przyniosły jej monumentalne i radosne Nany – pełne życia, barwne postaci kobiece, stawiane w przestrzeni publicznej. Ukazywały kobiety jako twórczynie, matki, istoty wolne i silne – a nie jako dekoracje, jak w sztuce akademickiej czy w magazynach. Całe życie Niki walczyła o prawa kobiet i równość płci.
Razem z Tinguely stworzyła m.in. Fontannę Strawińskiego przy Centre Pompidou. Jej dzieła rozsiane są po świecie: Magiczny Krąg Królowej Califii w San Diego, Firebird w Karolinie Północnej, Potwór z Loch Ness w Nicei, Grota w Hanowerze czy Golem w Jerozolimie.
Podziwiając Park Gaudíego i Idealny Pałac listonosza Chevala, podjęła w 1978 roku dzieło życia – Ogród Tarota w Toskanii. „Miałam wizję miejsca azylu. Przestrzeni poza czasem. Przestrzeni radości” – wspominała. By sfinansować tę utopię, w 1982 roku stworzyła własne perfumy, a cały dochód przeznaczyła na budowę ogrodu, otwartego w 1998 roku. Każda rzeźba – stalowa konstrukcja pokryta ceramiką i szkłem – symbolizuje jedną z 22 kart Tarota Marsylskiego, jak Cesarzowa czy Sprawiedliwość. Sama artystka zamieszkała we wnętrzu Cesarzowej.
W latach 80., gdy wielu jej przyjaciół umierało na AIDS, zaangażowała się w walkę z chorobą i tworzyła dzieła edukacyjne, także książki dla młodzieży. W 1993 roku, z powodu kłopotów z oddychaniem, przeniosła się do Kalifornii. Tam nadal tworzyła i walczyła – z niesprawiedliwością, rasizmem, degradacją natury. Powstali wówczas jej Czarni Bohaterowie – rzeźby poświęcone Milesowi Davisowi, Josephine Baker czy Michaelowi Jordanowi.
Była jedną z pierwszych, które łączyły feminizm z troską o środowisko – pionierką ekofeminizmu. „Jestem żyłą krwi, schronieniem, rajem. Jestem kwitnącym drzewem. Raj to Nana tańcząca z radości w dżungli. Ja jestem tą Naną, która tańczy.”
Do 4 stycznia 2026 w Grand Palais można oglądać retrospektywną wystawę z kolekcji Centrum Pompidou poświęconą Niki de Saint Phale, Jeanowi Tinguely i Pontusowi Hultenowi, który był ich przyjacielem, promotorem, słynnym kuratorem sztuki i pierwszym dyrektoremi Centrum Pompidou .
Zapraszamy na film NIKI
24 września (środa), godz. 18| Bilety dostępne on-line:
Płocki Ośrodek Kultury i Sztuki, im. Franciszki i Stefana Themersonów
